ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ”: ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ – ਇਸ ਵਾਢੀ ਹਰ ਖੇਤ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਿਓ

“ਪਵਣੁ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ”: ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ – ਇਸ ਵਾਢੀ ਹਰ ਖੇਤ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਿਓ

ਕਿਸਾਨਾਂ, ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਨੇ ਪੀ.ਏ.ਯੂ, ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੀ ਪਰਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫ਼ਸਲ-ਮਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਨਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੀ ਹੈ

ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ (ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ), 6 ਅਕਤੂਬਰ: ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ

ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਉਪ ਮੰਡਲ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਸ੍ਰੀ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ ਨੇ ਪਿੰਡ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਾਢੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰੀਨ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਤੱਥ ਰੱਖੇ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਬਾਰੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ: ਪਰਾਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਮੁੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਮੌਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸ੍ਰੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਐਸ.ਡੀ.ਓ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਲ ਵੜੈਚ, ਸਹਾਇਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੈਨੇਜਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਜੋਧ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਪੰਚ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਰਕਿਟ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਸ੍ਰੀ ਅਜੈਬ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਰਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

“ਸਾਡੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ,” ਸ੍ਰੀ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਵਿਗਿਆਨ ਹੁਣ ਸਪਸ਼ਟ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਖੇਤ ਸਾੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਹੋਰ ਉਪਜਾਊ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਰ ਵਿਭਾਗ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਪੂਰੀ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਲਈ ਮਿਸਾਲ ਬਣਨਗੇ।”

ਖੋਜ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਨਾ ਸਾੜੇ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦਾਤਾਂ

ਤੱਥ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਾਲੀ ਦਾ ਹਰ ਟਨ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾ ਸਾੜੇ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦਾਤਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸ੍ਰੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰ ਨੁਕਤੇ ’ਤੇ ਖੇਤ-ਪੱਧਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਮਿੱਟੀ: ਪਰਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀ.ਏ.ਯੂ), ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਟਨ (10 ਕੁਇੰਟਲ) ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 400 ਕਿਲੋ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ, 5.5 ਕਿਲੋ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ, 2.3 ਕਿਲੋ ਫਾਸਫੋਰਸ, 25 ਕਿਲੋ ਪੋਟਾਸ਼ ਅਤੇ 1.2 ਕਿਲੋ ਗੰਧਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਈ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ-ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ (ਐਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ, 2019) ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 55 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਉੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਐਕਟੀਨੋਮਾਈਸੀਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆਈ; ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਐਨਜ਼ਾਈਮ ਕਿਰਿਆ 60 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਪਾਣੀ: ਪਰਾਲੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ। ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਰਿਆਣਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੇਤ ਅਧਿਐਨ (ਸਾਇੰਟੀਫਿਕ ਰਿਪੋਰਟਸ, 2024) ਅਨੁਸਾਰ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਬੀਜੀ ਕਣਕ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਕਣ ਸਮੇਂ ਬਿਨਾਂ ਪਰਾਲੀ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲੋਂ 13.4 ਤੋਂ 23.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਨਮੀ ਪਾਈ ਗਈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ (ਸਿਮਿਟ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 52 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ 1,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਸਰਵੇਖਣ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ, 2020) ਅਨੁਸਾਰ ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਬਿਜਾਈ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸਿੰਚਾਈ ਦੀ ਲੋੜ 25 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਸ.ਡੀ.ਓ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਲ ਵੜੈਚ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਾਈ ਹਰ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ’ਤੇ ਬੋਝ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਰਿਆਲੀ: ਪਰਾਲੀ ਜੀਵੰਤ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਤਕੜੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 47.9 ਤੋਂ 60.4 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ, ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ 59 ਤੋਂ 73 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਅਤੇ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਣਕ ਦਾ ਝਾੜ 9.8 ਤੋਂ 11.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੱਧ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸੜਕਾਂ ਕੰਢੇ ਲੱਗੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਵਾੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਝੁਲਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਵਾ: ਹਰ ਅੱਗ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਧੂੰਆਂ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ (ਐਨ.ਏ.ਏ.ਐਸ) ਦੇ 2017 ਦੇ ਨੀਤੀ ਪੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਟਨ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 13 ਕਿਲੋ ਕਣ ਪਦਾਰਥ, 60 ਕਿਲੋ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ 1,460 ਕਿਲੋ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਿਹਤ ਨੁਕਸਾਨ ਸਾਲਾਨਾ 7.61 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਨੁਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ (ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ.ਐਮ.ਈ.ਆਰ), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ (ਪੀ.ਐਮ 2.5) ਦਾ ਪੱਧਰ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਮਿਆਰ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਤੋਂ ਢਾਈ ਗੁਣਾ ਤੱਕ ਵਧ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰਘਰਾਹਟ ਅਤੇ ਸਾਹ ਫੁੱਲਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਵਧੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 18 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੱਕ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਪੰਜ-ਨੁਕਾਤੀ ਖੇਤ ਸੰਕਲਪ

ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਿਆਂ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਸ੍ਰੀ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਸਰਲ ਪੰਜ-ਨੁਕਾਤੀ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

1. ਤੀਲੀ ਖੇਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖੋ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਪਰਾਲੀ ਜਾਂ ਨਾੜ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਾ ਲਗਾਓ; ਸੰਭਾਲਿਆ ਹਰ ਟਨ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਕਾਰਬਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

2. ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਮਸ਼ੀਨ ਚੁਣੋ। ਹੈਪੀ ਸੀਡਰ, ਸੁਪਰ ਸੀਡਰ ਜਾਂ ਸਰਫੇਸ ਸੀਡਰ ਨਾਲ ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਕਣਕ ਬੀਜੋ, ਜਾਂ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਓ (ਇਨ-ਸੀਟੂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ), ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਬਣਵਾਓ (ਐਕਸ-ਸੀਟੂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ)।

3. ਸਾਂਝੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਲਓ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਹਾਇਰਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਨਿੱਜੀ ਖਰੀਦ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਸਬਸਿਡੀ ਬਾਰੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ।

4. ਵਾਢੀ ਦੀ ਅਗਾਊਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ। ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਬੁੱਕ ਕਰੋ, ਗੁਆਂਢੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਂਝੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਕੰਬਾਈਨਾਂ ’ਤੇ ਸੁਪਰ ਸਟਰਾਅ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਪਰਾਲੀ ਇੱਕਸਾਰ ਖਿੱਲਰੇ।

5. ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੁਨੇਹਾ-ਵਾਹਕ ਬਣੋ। ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ, ਆਪਣੇ ਕਲੱਸਟਰ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਜਾਂ ਪਟਵਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।

ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਸਟਮ ਹਾਇਰਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਪਰਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੈਨੇਜਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਸਕੀਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਪਟਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਜਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਢੀ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜਲਾ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਲਡ ਟੀਮਾਂ ਪੂਰਾ ਸੀਜ਼ਨ ਪਿੰਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

ਸਰਪੰਚ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਰਕਿਟ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਜੰਟ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਐਸ.ਡੀ.ਐਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਆਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ।

ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਫ਼ਸਲ

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਜਸਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਲੀ ਵੇਈਂ ਕੰਢੇ ਦੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਸਿੰਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਾਨਯੋਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤਹਿਤ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜਨ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਣਾ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਸਾਲ ਪਰਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਉਪਜਾਊ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। “ਵਿਗਿਆਨ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਆਹਲੀ ਕਲਾਂ ਇਹ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।”

Government of Punjab